کاخ ناتمام ساسانی

در محوطه‌ی تاریخی بیستون، بین سراب و کاروانسرای صفوی و روبروی دیواره فرهاد تراش، بقایای بنای کاوش شده‌ای خودنمایی می کند که به دوران ساسانی و ایلخانی نسبت داده ‌شده است. «هاینس لوشای»، این بنا را در اصل یک عمارت اواخر دوره ساسانی می‌داند که بعد از ویرانی در سده‌های سوم و چهارم هجری قمری با انجام بعضی تغییرات و بازسازی‌ ها، کاربری آن را به قلعه و ساخلو تغییر داده و بعدها در دوره ایلخانی به کاروانسرا تبدیل‌شده است. با توجه به کاوش‌ها و همچنین مدارک و شواهدی که از اطراف این بنا یافت شده، نشان داده شد که این بنا در دوره ساسانی به‌ صورت نیمه‌ کاره رها شده و تنها دیواره ی پیرامونی آن ساخته شده است.

 

نمای دور از کاخ ناتمام ساسانی در بیستون کرمانشاه
نمای کاخ ناتمام ساسانی از فرهاد تراش

 

معماری و مصالح بنا

این بنای مستطیلی با جهت شرقی – غربی ساخته شده و از دو بخش شرقی به ابعاد ۸۵ در ۸۰ متر و بخش غربی به ابعاد ۵۵ در ۴۴ متر تشکیل شده است. این دو بخش از طریق یک درگاهی با همدیگر ارتباط دارند. ورودی اصلی بنا در شرق بنا قرار دارد و بخش غربی درواقع حیاط خلوت آن به شمار می رود. دیوارهای بنای ناتمام ساسانی از سنگ و ملاط گچ ساخته شده است. روکار دیوارها از بلوک های سنگی تراشیده شده و قسمت داخلی دیوارها با لاشه سنگ و ملاط گچ بنا شده است.

 

امضای حجاران روی سنگ های کاخ ناتمام ساسانی
امضای حجاران روی بلوک های سنگی

 

در دیواره شرقی بنا به فواصل معین، پشتبدهای مستطیل شکلی ایجاد شده است که بر روی برخی بلوک های سنگی آن، علائم بی‌شماری از حجاران ساسانی دیده می شود. علائمی که امضاء حجاران به حساب می آمده و احتمالاً در قبال هر تعداد بلوک سنگی که تراش داده مزدی را دریافت می‌ نموده‌اند. شیوه ساخت، نوع مصالح به‌کار رفته، علائم حجاری روی سنگ های تراش خورده و وجود آثاری چون فرهاد تراش، پل خسرو، پل بیستون و سر ستون‌ های مکشوفه در کنار سراب بیستون که نقش خسروپرویز و آناهیتا برخوردارند، سبب شده تا باستان شناسان این بنای نیمه‌ تمام را مرتبط به دوره ساسانی و اختصاصاً خسروپرویز شاهنشاه مقتدر ساسانی بدانند.