صنایع دستی بواسطه ی تلفیق مهارت و هنرهای سنتی هر منطقه، نسبت به دیگر کالاها از توجه ویژه ای نزد مردم برخوردار است. بخصوص برای گردشگرانی که سفر می کنند، خرید از صنایع دستی شهر مقصد می تواند بسیار جذاب و راضی کننده باشد. در این همراه ژکوند باشید تا شما را با 10 تا از مهمترین صنایع دستی استان کرمانشاه آشنا کنیم که در سفر به این استان، خرید آن ها خالی از لطف نیست.

1)نمد مالی

هنر نمد مالی یکی از هنرهای قدیمی و سنتی در بین مردم استان کرمانشاه است که حاصل آن یک صنایع دستی ارزشمند به نام نمد می باشد. در استان کرمانشاه با توجه به رونق دامپروری و دسترسی آسان به پشم گوسفند، هنر نمدمالی در گذشته رونق بسیار زیادی داشته و افراد زیادی در این حرفه مشغول بوده اند. در حال حاضر تعداد کمی نمدمال در کرمانشاه وجود دارد. با این وجود همچنان نمد یکی از صنایع دستی مهم استان کرمانشاه به حساب می آید. می توان به استاد مهران نجفیان اشاره کرد، کسی که بخاطر خلاقیت در اجرای کارهایش در چندین نمایشگاه کشوری دعوت و موفق به ثبت تعدادی از طرح هایش در سطح ملی شده و از سراسر کشور برای خرید نمد به او مراجعه می کنند.

 

استاد نمدمال در حال نمدمالی
نمدمالی در کرمانشاه

انواع محصولات تولید شده از نمد

  • کف پوش و زیر انداز

عمده ترین محصول نمدمالی را زیرانداز های نمدی تشکیل می دهند و در گذشته در هر خانه ای حداقل یک زیرانداز نمدی وجود داشته و بسیار از این محصول استفاده می شده.

  • پوشاک نمدی

محصول دیگری که استفاده زیادی بخصوص در بین عشایر دارد، پوشاک نمدی است. نمد این خاصیت را دارد که در هوای سرد، بدن را گرم نگه می دارد و در هوای گرم، بدن را خنک نگه می دارد. همین نکته باعث شده استفاده زیادی از پوشاک نمدی در بین عشایری که بیشتر در هوای آزاد مشغول به فعالیت هستند، محبوب باشد.

البته با کمی خلاقیت و ایجاد طرح ها و محصولاتی که مورد پسند سلیقه عمومی باشد، می توان تاین صنایع دستی را به گونه ای تولید کرد که قابل استفاده برای همه مردم و در مکان های مختلف باشد. کلاه، جلیقه، کلیه بند و گردن بند از جمله محصولات نمدی این دسته هستند.

2)ارغوان بافی

یکی دیگر از صنایع دستی استان کرمانشاه، محصولات بافته شده از چوب درخت ارغوان است. این محصولات بصورت حصیری می باشند و برای بافت آن ها از ساقه چوب درخت ارغوان استفاده می شود. استحکام بالا از ویژگی این محصول است. چنانچه به کرمانشاه سفر کنید، تقریبا در تمام بازارهای صنایع دستی آن می توانید محصولات ارغوان بافی را خریداری کنید.

ارغوان بافی در استان کرمانشاه بیشتر در شهرستان پاوه رونق دارد و مرکز آن روستای داریان می باشد. روستای داریان یکی از روستاهای بسیار زیبای استان کرمانشاه است که در آن کارگاه هایی به منظور یادگیری هنر ارغوان بافی برای افراد محلی برگزار می شود. توصیه می شود که در سفر به این روستا، ضمن دیدن زیبایی های آن، از محصولات ارغوان آن جا نیز که بافته ی دست هنرمندان همان منطقه است نیز خریداری کنید.

 

بافتن سبد ارغوان با هنر ارغوان بافی
هنر ارغوان بافی – ذوستای داریان

 

صنایع دستی بافته شده توسط چوب ارغوان انواع مختلفی دارد که از جمله آن ها می توان به سبد با طرح های مختلف، آبکش برای برنج و خشک کردن میوه، کندوی عسل، دسته گل، گلدان و …. اشاره کرد. نکته ای که باید در نظر داشته باشید این است که محصولات ارغوان قابل شستشو هستند اما بهتر است که در معرض حرارت زیاد و آتش بصورت مدارم قرار نگیرند.

3)ساخت ساز سنتی

یکی دیگر از صنایع دستی استان کرمانشاه که طرفداران بسیار زیادی هم دارد، سازهای سنتی است. استان کرمانشاه دارای پیشینه ای درخشان در عرصه موسیقی و نوازندگی است که از آن جمله می توان به کیهان کلهر کمانچه نواز جهانی و چیره دست اشاره کرد. همین موضوع گواهی است بر این مطلب که سازهای سنتی در بین قوم کرد و استان کرمانشاه طرفداران زیادی دارد و میتوان به عنوان یک صنایع دستی خاص از آن نام برد.

تار و سه تار از جمله مهم ترین سازهای سنتی ساخته شده در کارگاه های ساز سازی استان کرمانشاه می باشند. اما سرآمد تمام این سازها را می توان تنبور نامید که سازی عرفانی است و استان کرمانشاه یکی از مراکز اصلی ساخت تنبور و حتی نوازندگان تنبور در ایران است. از بزرگترین و معروف ترین سازندگان ساز تنبور در ایران، میتوان استاد اسدالله فرمانی را نام برد که این حرفه سال هاست در خانواده ایشان بوده و همچنان هست.

 

کاسه سه تار و تنبور در کارگاه ساز سازی کرمانشاه
کارگاه ساخت ساز سنتی

 

شهرهای کرمانشاه، صحنه، کنگاور، کرندغرب، گهواره، ماهیدشت و دینور را می توان از مراکز اصلی و مهم ساخت سازهای سنتی در استان کرمانشاه به شمار آورد. کیفیت این صنایع دستی در استان کرمانشاه به حدی است که بسیاری از سفارشات بصورت غیر حضوری از سراسر کشور و حتی کشورهای خارجی به اساتید این حوزه داده می شود. چنانچه علاقمند به موسیقی هستید و به کرمانشاه سفر داشتید، توصیه می کنیم ساز خود را از اساتید این حوزه در استان کرمانشاه تهیه کنید.

4)گیوه یا کلاش

گیوه یا به زبان کردی “کلاش”، از مهمترین و پر فروش ترین صنایع دستی استان کرمانشاه به حساب می آید. این پاپوش یکی از قدیمی ترین پاپوش های مورد استفاده مناطق غرب کشور می باشد. گیوه بصورت سنتی به رنگ سفید و از نخ های پنبه ای بافته می شود. اما با گذر زمان و وجود سلایق مختلف، گیوه با رنگ های دیگری نیز بافته می شود. همچنین طرح های هندسی و زیبایی بخصوص برای بانوان نیز در بافت پاپوش های شبیه گیوه استفاده می شود.

 

فروشگاه محصولات صنایع دستی و گیوه کرمانشاه
فروشگاه صنایع دستی . گیوه های شهر نودشه

 

شهر نودشه در استان کرمانشاه به عنوان مرکز اصلی گیوه بافی در استان شناخته شده است. این شهر همچنین به عنوان شهر ملی گیوه ثبت شده است. البته شهرها و روستاهای دیگری نیز هستند که در آن ها افراد زیادی مشغول به گیوه بافی هستند که غالبا در مناطق اورامانات می باشند. از آن جمله می توان به روستای میوان شهرستان پاوه اشاره کرد که در آن تعداد زیادی از افراد در قالب یک شرکت تعاونی مشغول به بافتن گیوه و ارسال به تمام نقاط کشور هستند. همچنین می توان از روستای هجیج هم به عنوان یکی از روستاهایی که بافت گیوه در آن قدمتی بسیار طولانی دارد اشاره کرد.

چنانچه به استان کرمانشاه سفر کردید در بازارهای سنتی و مراکز فروش صنایع دستی شهرهای مختلف می توانید انواع گیوه با کیفیت ها و طرح های مختلف را تهیه کنید.

5)گلیم

گلیم یکی از شناخته شده ترین صنایع دستی کشور ایران برای ملت های دیگر است. در این بین استان کرمانشاه نیز یکی از عمده ترین تولید کنندگان گلیم در سطح کشور است.

شهرستان هرسین به واسطه ی فعالیت های بافندگان گلیم و همچنین طرح و نقش ها و شیوه ی بافتن گلیم که خاص آن منطقه است، در بین شهرستان های کرمانشاه معروف تر است. بطوری که نشان جغرافیایی گلیم هرسین در سازمان جهانی مالکیت فکری WIPO به ثبت رسیده است.

 

گلیم های نمایشگاه صنایع دستی
گلیم

 

در بسیاری از روستاهای بخش شرقی استان که گلیم به‌صورت عمده بافته می‌شود، کار بافندگان تحت تأثیر طرح و رنگ و بافت گلیم هرسین است. زیبایی، اوج هنر و لطافتی که در گلیم ­های این دیار قابل مشاهده است به همراه کاربردهای گوناگون و متنوعی که هنرمندان به این نوع از صنایع دستی داده‌اند به ارزشمندی این کار اضافه کرده. در واقع گلیم نه تنها به‌ عنوان یک زیرانداز بلکه به‌عنوان سوغاتی زینتی مورد استقبال مسافران ورودی به استان کرمانشاه قرارگرفته و آن را به عنوان یادگاری از هنرمندان کرمانشاهی خریداری می کنند.

یکی از نکات جالب‌ توجه در مورد گلیم این است که تار گلیم از پنبه، پود آن از پشم و حاشیه گلیم ‌های بافت آن از موی بز است. حاشیه باریک بیرونی گلیم از هر چهارسو با موی بز بافته می‌شود.

6)چیغ یا چیخ

زندگی عشایر همواره همراه بوده با هنرهای دیرینه و قدیمی که از ذات بشر نشات گرفته اند. یکی از صنایع دستی استان کرمانشاه که در زندگی عشایر این منطقه بصورت فراوان دیده می شود، چیغ یا چیخ است. هنر چیغ بافی هنری است که توسط آن می توان دیواره چادرهای عشایر را ساخت. در واقع چیغ از بافتن نی هایی تو خالی توسط نخ های تهیه شده از موی بز تهیه می شود. عشایر با استفاده از ذوق و هنر ذاتی خود گاها از کامواهای رنگی نیز برای انداختن طرح و نقش های زیبا برا روی چیغ استفاده می کنند.

از ویژگی های جالب چیغ این است که مانع ورود گرما، سرما، خاک، باد و آب به داخل سیاه چادر می شود. از آنجایی که ماده اصلی تشکیل دهنده چیغ، نی های تو خالی هستند، این دیواره مانند عایق سرما و گرما عمل می کند. همچنین هنگام بارندگی، این نی ها با جذب رطوبت حجمشان افزایش پیدا می کند و به هم می چسبند بطوری که مانع ورود سرما یا باران به داخل سایه چادر می شوند.

گرچه چیغ بیشتر در زندگی عشایر کاربرد دارد و کمتر در زندگی شهری و حتی روستایی می توان استفاده از چیغ را مشاهده کرد. اما در منازل شهری و روستایی هم می توان از تکه های طرح دار و زیبای بافته شده توسط هنر چیغ بافی به عنوان تزئین قسمت هایی از خانه استفاده کرد. اقامتگاه های بومگردی از جمله محل های مناسب برای استفاده از تکه های چیغ برای تزئین می باشند که با این کار حس زندگی ساده و بی آلایش را به گردشگر انتقال می دهند.

7)ابزار آلات فلزی

ساخت ابزار آلات فلزی یکی دیگر از صنایع دستی رایج استان کرمانشاه است که می توان کارگاه های ساخت ابزار فلزی را در راسته ی آهنگرهای بازار سنتی کرمانشاه مشاهده کرد. دیدن ساخت ابزار فلزی از نزدیک توسط استاد کاران این رشته برای گردشگران خالی از لطف نیست. ساخت انواع منقل، چکش، ساطور، چاقو، ساج و … از جمله ابزار آلات فلزی هست که توسط استاد کارها ساخته می شود.

 

دو آهنگر در حال ساخت ابزار آلات فلزی در بازار کرمانشاه
کارگاه ساخت ابزار آلات فلزی در بازار سنتی کرمانشاه

 

اما مهمترین ابزار فلزی استان کرمانشاه به عنوان صنایع دستی، چاقو سازی است که بهترین نوع آن در شهرستان کرندغرب یا دالاهو ساخته می شود. کیفیت چاقوهای ساخته شده در کرند بسیار بالاست و در بین مردم استان کاملا شناخته شده است اما با توجه به تبلیغات ضعیف روی آن، شاید در بین مردم ایران کمتر شناخته شده باشد. شاید ذکر این نکته در مورد ساخت ابزار آلات فلزی در کرندغرب کافی باشد که قدمت این هنر در این شهر به حداقل 1400 سال پیش باز می گردد و از دیرباز این منطقه استادکاران بسیار ماهر و چیره دستی داشته.

8)موج بافی

موج یکی دیگر از صنایع دستی خاص مناطق کردنشین می باشد که از دیرباز در بین مردم استان کرمانشاه مورد استفاده قرار می گرفته. گرچه در گذشته موج بیشتر استفاده می شده و این هنر رونق بهتری نسبت به حالا داشته، بطوری که در تمام خانه ها، موج وجود داشته.

موج پارچه هایی رنگارنگ با طرح های هندسی است که بر روی دستگاه نساجی سنتی و از جنس پشم ساخته می شود. عمده مصارف پارچه های بافته شده از موج به عنوان جا نمازی، رختخواب پیچ، رویه کرسی و پشتی و حتی زیر انداز می باشد. در حال حاضر کارگاه های موج بافی در استان کرمانشاه به شدت کاهش یافته و مردم نسبت به گذشته و با وجود پارچه های جدید و طرح های مختلف، کمتر از موج استفاده می کنند.

با این وجود موج همچنان ارزش خود را حفظ کرده است. به مانند چیغ، از موج نیز می توان به عنوان تزئین دیوارهای منازل استفاده کرد. اقامتگاه های بومگردی و رستوران های سنتی از دیگر مکان های مناسب برای استفاده از موج در تزئینات داخلی خود هستند. موج بافی در استان کرمانشاه بیشتر در شهرستان های اسلام آباد غرب، گیلان غرب و منطقه اورامانات رواج دارد و بیشترین استفاده از موج در بین عشایر می باشد.

9)جاجیم

از دیگر صنایع دستی استان کرمانشاه می توان به جاجیم اشاره کرد که بیشتر در مناطق عشایری و روستایی استفاده می شود. جاجیم معمولا طرح هایی رنگی بصورت راه راه و لوزی دارد و در گذشته به عنوان روانداز روی کرسی بسیار استفاده می شده . یکی دیگر از کاربردهای جاجیم در گذشته برای پیچاندن دور رختخواب بوده و اصطلاحا به آن “جا جمع” گفته می شده که به تدریج به جاجیم تغییر کرده است.

از دیگر کاربردهای جاجیم می توان بهسجاده، پادری، رو میزی، رو تختی، رویه مبل و … اشاره کرد.

10)قالی

شاید بتوان قالی را مهمترین صنایع دستی ایران به حساب آورد بطوری که در بین کشورهای جهان، قالی ایرانی به عنوان یک برند با کیفیت و درجه یک شناخته می شود. هنر قالی بافی از دیرباز در هر یک از مناطق مختلف ایران و در بین اقوام گوناگون رواج داشته. استان کرمانشاه نیز از این قاعده مستثنی نبوده و مردم این خطه قالی هایی با ویژگی های خاص خود را می بافند. در استان کرمانشاه دار قالی بصورت عمودی بوده و معمولا زنان روستایی و عشایری مشغول به این کار هستند. نقش های روی قالی کرمانشاه نیز برگرفته از  طبیعت و فرهنگ بومی منطقه می باشد.