کاروانسرای ایلخانی یکی از آثار تاریخی محوطه بیستون است که بر روی بقایای کاخ ناتمام ساسانی بنا شده. دیدن این اثر در پایین دست فرهاد تراش، دیدن محوطه ی بیستون را برای مسافران جذاب تر می کند.

به محوطه تاریخی بیستون که قدم بگذارید در کنار کاروانسرای شاه عباسی و درست پایین تر از دیواره موسوم به فرهاد تراش، بقایای عمارتی وسیع دیده می شود. این بقایا به لحاظ مصالح کاربردی از دو طیف متفاوت برخوردار است. درست بر روی بقایای سنگی به جا مانده از عصر ساسانی که به “کاخ ناتمام ساسانی” معروف است، بقایای کاروانسرایی دیده می شود که به عصر ایلخانی تعلق دارد.

 

نمای دور از کاخ ناتمام ساسانی در بیستون کرمانشاه
نمای کاخ ناتمام ساسانی از فرهاد تراش

 

کاروانسرای ایلخانی

در دوره ایلخانی، از دیوارهای سنگی بنای نیمه‌کاره رها شده ساسانی به عنوان فوندانسیویی آماده نهایت استفاده شده. در این دوره با مصالحی چون آجرهای خاص،  لاشه‌سنگ و ملات گچ و چیدن آن‌ها روی شالوده به‌جای مانده، یک کاروانسرا با ابعاد 85 در 80 متر احداث شده است. این کاروانسرا دارای 64 اتاق در اطراف حیاط مرکزی  و مسجدی کوچکی در میانه است. گفته می شود که کاروانسرای ایلخانی بعدها و در جریان زلزله ای شدید تخریب شده و کاربری خود را از دست داده است. با این وجود امروزه می توان آثاری از تاق های آجری آن را مشاهده کرد.

پس از خرابی کاروانسرا و در دوره‌ی تیموری، ساخت‌ و سازهایی پراکنده و با استفاده از لاشه های سنگ و ملات گچ روی این بنا انجام‌ گرفت. حاصل آن تنورهای متعددی بوده که در عمق‌ های مختلف این بنا به جای مانده. بعدها در دوران صفویه از مصالح به‌جای مانده از این بنا برای ساخت کاروانسرای شاه‌عباسی بیستون استفاده زیادی شد. پس‌ازآن این بنا به‌صورت مخروبه‌ای که در اشغال روستا قرار گرفت، درآمد. امروزه تاق های آجری به جا مانده از این ویرانه تداعی کننده کاروانسرایی است که زمانی پذیرای کاروانیان گذری از بیستون بوده است و حسی خاص را به بیننده آن القا می کند.

 

پایه های سنگی کاخ ناتمام ساسانی در بیستون کرمانشاه
پایه های سنگی کاخ ناتمام ساسانی