یک نمونه از جاذبه ها و آثار باستانی بسیار جالب و دیدنی که چشم و فکر هر بیننده ای را به سوی خودش می کشاند گوردخمه ها می باشند. آثاری که در دل صخره ها ایجاد شده و بیانگر آیین ها و اعتقادات خاص مردمان زمان خویش می باشند. همان‌گونه که در معرفی گوردخمه اسحاق وند هرسین به طور کامل بیان گردید؛ سابقه‌ی تراشیدن و کندن چنین صخره‌های سنگی و ایجاد دخمه و پناهگاه در دل کوه، در میان برخی از اقوام و ملل جهان قدمت زیادی داشته و انسان‌های اعصار پیشین با کندن صخره‌های طبیعی در دامنه‌ی کوه ها به فضایی دست می‌ یافتند که از آن استفاده های مختلفی می کردند، از استودان گرفته تا گور دخمه و حتی خانه.

با توجه به گوردخمه های یافت شده در ترکیه، غرب و جنوب غربی ایران می توان گفت که تمدن های اورارتو، ماد و هخامنشی تمدن هایی بوده اند که از این‌ گونه معماری بهره برده اند. عنوان گوردخمه واژه و ترکیبی است که توسط باستان شناسان به کار برده شده و به آثار صخره‌ای اطلاق می شود که به منظور قرار دادن پیکرهای مردگان بر سینه‌ ی سنگی کوه ها و تپه‌ ها حفر می شده اند. در اینجا به معرفی یکی از جالب‌ ترین آن‌ها با نام «دکان داوود» یا «کل داوود» خواهیم پرداخت که در استان کرمانشاه و در شهرستان سرپل زهاب جای گرفته است.

 

گوردخمه دکان داوود در دل کوه های سرپل ذهاب
گوردخمه دکان داوود – سرپل زهاب

 

گوردخمه دکان داوود

گوردخمه دکان داوود که در میان اهالی محل و کردها به کل داوود شهرت دارد، در حدود ۳ کیلومتری شهر سرپل زهاب، در فاصله ی حدود ۱۰۰ متری سمت چپ راه اصلی کرمانشاه به سرپل زهاب؛ و ابتدای راه انزل بر سینه ی کوهی با نام کل داوود قرار داشته و مشرف به دشتی هموار است.

نکته ای که شاید این گور دخمه را متمایز از سایرین نشان دهد این است که گوردخمه دکان داوود مورد توجه پیروان آیین یارسان (اهل حق) بوده و به نوعی زیارتگاه آن ها به شمار می رود. گورستانی نیز در پای گور دخمه قرار دارد که متعلق به پیروان این آیین می باشد. جالب تر اینکه برخی دکان داوود را در شمار مهرابه های مربوط به آیین مهر دانسته اند. اما شنیدنی­ ترین نکته در مورد گوردخمه دکان داوود این است که برخی از مورخان، این گور دخمه را متعلق به آستیاگ (آژی دهاک) آخرین پادشاه ماد می دانند.

در پای گوردخمه، آثار سنگ چین هایی دیده می شود و به خاطر همین آن را با نمونه های تدفین هخامنشیان در کوه رحمت واقع در استان فارس مقایسه نموده اند. متأسفانه بقایای سنگ چین های مذکور به دلیل عملیات آماده سازی برای ساخت معبری که جاده را به پای گوردخمه می رساند تا حد زیادی از بین رفته است. در پای گوردخمه، کوه به گونه ای نامنظم و پله ای شکل تراش داده شده تا رسیدن به پای گوردخمه را ساده و آسان نماید. این امر نشان می دهد که از گذشته تا به امروز کسانی که به این مکان اعتقاد داشته، به پای این گور دخمه می آمده اند و حتی این امکان وجود دارد که سنگ تراشان چنین مسئله ای را مد نظر داشته اند.

ابعاد و ویژگی های گوردخمه

نمای گوردخمه

شکل گور خمه دکان داوود به صورت صلیبی ناقص تراش داده شده که بازوی سمت چپ آن مرتفع تر از بازوی سمت راست است. در نمای این گوردخمه دو ردیف قاب عمودی و سه ردیف قاب افقی دور ایوان دیده می شود که پایین ترین قاب افقی بر روی ستون هایی قرار گرفته که اکنون فقط آثار پایه ستون ها و سرستون های آن ها دیده می شود و به گونه ای است که قاب های اطراف ایوان نسبت به سایر قاب های گوردخمه سالم ترند. نمای صلیبی شکل این گوردخمه تداعی کننده و یادآور گوردخمه های هخامنشی است. از پای گوردخمه تا فضای ایوان با شیب ملایم تا ارتفاع ۱۳ متر تراشیده شده است و در ارتفاع ۲/۵ متری از پای گوردخمه، نقش برجسته ی مردی که لباس مادی بر تن دارد دیده می شود.

 

نقش برجسته یک مرد بالای گوردخمه دکان داوود سرپل ذهاب
نقش برجسته گوردخمه دکان داوود – سرپل ذهاب

 

تصویر این مرد به گونه ای حجاری که دست ها را به سمت مشرق گرفته و برسمی که در دست چپش قرار دارد، نشان دهنده ی یک مرد مادی در حال نیایش است. با توجه به طرز لباسش و برسمی که به دست گرفته می توان آن را با تصاویر مغان کنده شده بر صفحات طلای مربوط به گنجینه ی جیحون، مقایسه نمود.

تصویر فوق نشان دهنده یک مرد روحانی و یا مغ از دوره ی مادها بوده که بارها هم در آثار صخره ای و هم در آثار فلزی تکرار شده است. مرد در حال نیایش، کلاه خاصی بر سر دارد که گوش بندهایش تا روی دهان کشیده شده است. لباس تنش نیز بلند است و تا قوزک پا را پوشانده است. با توجه به اینکه اندازه قابی که نقش مرد مادی (مغ) درون آن حجاری شده بزرگ‌ تر از تصویر حجاری شده است، احتمال دارد که حجاری این اثر نیز نا تمام مانده باشد.

 

فضای ایوان گوردخمه

ایوان در فاصله ی ۱۳ متری از پای گوردخمه تراشیده شده و فضایی است مکعبی به پهنای ۷/۲۵ متر و عمق ۱/۷۰ متر. سقف ایوان تخت است و فاصله ی آن تا کف ایوان ۲/۶۰ متر می باشد. در ایوان دو پایه ستون دیده می شود که ساقه ستون ها به علل نا معلوم از پایه ی ستون ها جدا شده است. سر ستون ها نیز به صورت ساده و مستطیل شکل تراشیده شده اند و آثار تیشه ی سنگ تراشان بدون پرداخت نهایی بر روی آن ها دیده می شود و به نظر می رسد که کار سر ستون ها کامل نشده باشد. این امر می تواند نشان از تندی کار و تعجیل در اتمام آن داشته باشد.

 

فضای درونی گوردخمه

فضای داخل گوردخمه دکان داوود اتاقی است مکعبی شکل به طول ۳/۴۰ متر و عرض ۲/۳۰ متر با سقفی قوسی شکل که ارتفاع بلندترین نقطه ی آن با کف گوردخمه ۲/۱۵ متر است. بر روی دیوارهای فضای درونی، حفره هایی همانند گوردخمه های شیرین و فرهاد صحنه و اسحاق وند هرسین وجود دارد. در سمت چپ فضای درونی و در گوشه ی آن، قبری به طول ۲/۳۰ متر و عرض ۱/۲۵ متر و به ارتفاع ۹۵ سانتی متر در کف تراشیده شده است که لبه های آن ۱۰ سانتیمتر از کف اصلی بلند تر است.

به احتمال زیاد قبر درپوشی از جنس سنگ داشته که اکنون اثری از آن نیست. مسئله ی قابل توجه در مورد قبر آن است که کف قبر گوردخمه دکان داوود متمایز با سایر گور دخمه ها، دارای شیارهایی بوده و احتمال می رود که پیکر صاحب گور را مستقیماً روی کف قبر نگه داشته اند و تخته سنگ یا قطعه چوبی روی کف قبر بوده که پیکر روی آن قرار رفته است.

این گوردخمه در تاریخ ۱۵ دی‌ماه سال ۱۳۱۰ با شماره‌ی ثبت ۱۵۲ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت.

 

اطلاعاتی در مورد گوردخمه دکان داوود
اطلاعاتی در مورد گوردخمه دکان داوود