ارغوان بافی

در روزگاران گذشته بشر با درهم تنیدن ساقه ها و شاخه های نازک آشنا گردید و این مقدمه ای شد برای بافت انواع سبد. ساخت سبد و ارغوان بافی از جمله صنایع دستی ای بود که به عنوان ابزار زندگی و کار روزمره و نه شیئی زینتی مورد استفاده قرارمی گرفت. روستائیان با استفاده از هنر سبد بافی به ساخت انواع وسایل از جمله جای نان و آبکش برای شستن سبزی و میوه و برنج می پرداختند. امروزه نیز در بسیاری از روستاها و حتی مناطق شهری اشیاء خانگی از جنس سبدهای طبیعی مورد استفاده قرار می گیرد.

اگرچه با آمدن صنایع جدید، مصرف سبد طبیعی در روستا کمتر شده اما رفته رفته سبد به عنوان یک شئی زینتی جای خود را در زندگی شهری باز کرد. امروزه سبدهای زیادی تحت عناوین، جنس ها، رنگ ها و طرح های مختلف در سوغات فروشی ها و فروشگاه های صنایع دستی اغلب استانها عرضه می شود که ارغوان بافی یکی از آن هاست. ارغوان بافی را می توان هنری کهن دانست که با استفاده از شاخه های بهشتی درخت زیبای ارغوان و ذوق و مهارت هنرمندان اشیایی زیبا و کاربردی خلق می نماید. در گذشته از ارغوان بافی بیشتر برای تولید سبد صحرا استفاده می شد اما امروزه با توجه به ذائقه مشتریان جا شکلاتی، سبد میوه، جای نان، جای آجیل و کندوی عسل و … هم تولید می شود.

 

استادکار در حال بافتن سبد ارغوان با دستان خود - روستای داریان پاوه
بافت سبد با چوب درخت ارغوان

 

درختچه زیبای ارغوان

ارغوان نام درختچه ای است که بلندای گاهی تا ۱۲ متر هم رسیده است. گل های صورتی رنگ این درخت در اوایل بهار وبه ویژه در اردیهشت ماه زیباترین مناظر پدید می آورد. برگ های قلبی شکل این درخت  سبب شده تا آن را درخت عشق خطاب کنند. خاستگاه این درخت مدیترانه است اما در جای جای کشورمان میزبان خوبی برایش بوده ایم تا بساط زیبایش را برایمان بگستراند.

این درختچه ی رویایی دراستان هایی چون خراسان، ایلام، شاهرود، کرمان، مازندران، گیلان، همدان، لرستان، فارس و کرمانشاه در روستای داریان پاوه می روید. در منطقه رویایی اورامانات کرمانشاه نیز یکی از جاذبه ها و زیبایی هایی که گردشگران می توانند شاهد آن باشند؛ صنایعی است که به دست هنرمندان خوش ذوق این منطقه ساخته می شوند. از جمله این صنایع دستی، ارغوان بافی را می توان نام برد که از شاخه های سبدبافی به شمار می ­رود.

رشته ارغوان بافی در روستای داریان شهرستان پاوه و اورامانات یکی از رشته هایی است که از دیر باز در این روستا به آن پرداخته می شده و هم اکنون هنرمندانی در این روستا مشغول به تولید این محصول از صنایع دستی هستند. خوشبختانه این هنر هنوز هم در این روستا مورد توجه علاقمندان است و باگذشت زمان جایگاه خود را از دست نداده است.

در این میان می توان از «ابراهیم یوسفی» نام برد. هنرمند ۶۹ ساله ای که اهل روستای داریان شهرستان پاوه است و ۶۰ سالی است که به ارغوان بافی مشغول است. هنری که از پدر به وی رسیده و تا به امروز به یادگار دارد. وی علاوه بر ساخت سبدهای متنوع در ابعاد مختلف، دست به نوآوری زده و با استفاده از چوب ارغوان، ساعتی را طراحی نموده است که می تواند به حفظ این نوع از صنایع دستی و جذب مخاطبان کمک شایانی بنماید.

 

شیوه ی بافت

هنرمندان این خطه با عشقی وصف ناشدنی پا به طبیعت بکر اطرافشان گذاشته شاخه های درخت ارغوان را با مهربانی تمام از درخت می چینند. این کار هنگامی صورت می گیرد که درخت جوان است و شاخه هایش نازک و منعطف می باشد. بهترین زمان برای این کار معمولا در اواسط بهار تا اواخر پاییز است و با مهارت خاصی انجام می شود. اگر این کار به درستی صورت نگیرد تا سال بعد زخمی که با داس بر بدن درخت می افتد آن را خشک خواهد کرد. شاخه های چیده شده ارغوان هیچ گاه نباید خشک شوند و بایستی مدام آن ها را خیس نگه داشت.

با خیساندن ترکه ها و قرار دادن آن ها در محیط نم دار انعطاف آن ها بیشتر می شود. با توجه به نوع اقلیم ناحیه اورامانات که به شکل سردسیر و کوهستانی است؛ درخت ارغوان، دارای ترکه های بسیار مقاومی است که محصولات بافته شده این منطقه را از دیگر انواع آن به لحاظ مقاومت، زیبایی و … متمایز می کند.

 

پایه بافت

پایه ی بافت در ارغوان بافی ساده است؛ یعنی اینکه این بافت بر اساس عبور پود به صورت زیر و رو از میان تارها شکل گرفته است و فاقد هر گونه پیچیدگی است. بافته های ارغوان بافی بیشتر به شکل بیضی و دایره هستند و به همین علت مقطع کار، هنرمند با در هم تنیدن ترکه ها به همین شکل بافته می شود. هنرمند ترکه را لای انگشتان پا قرار می دهد تا تسلط خود را حفظ کند و با کم و زیاد کردن رج ها، حاصل کار ریزبافت یا درشت بافت می کند. هنرمندان ارغوان باف با جوشاندن ترکه ها در دیگ رنگ آن ها را نازک و رنگی می کنند و به کارشان نقش و نگاری سرشار از ظرافت و تنوع رنگ می بخشند. این ترکه های نرم و لطیف با رنگ هایی جذاب خود تنها مواد مصرفی برای ارغوان بافی به شمار می آید.

 

کاربرد محصولات ارغوان بافی

قبل از اینکه محصولات کارخانه ای راه خود را در میان وسایل مورد استفاده ما باز کنند؛ این سبد های حاصل دست ارغوان بافان بود که نیازمندی های ما را به انواع ظروف برطرف می ساختند. این امر در روستاها نمود بیشتری داشت و هر کسی سبدی در دست دارد گاه پر از میوه های رنگین و گاه پر از تخم مرغ. امروزه جای نان، آبکش برای برنج، سبد ماهیگیری، سبد نگهداری طیور و … مزین به هنر ارغوان بافی است. این هنر خوشبختانه به عنوان یک شئی مصرفی زینتی، پا به شهر گذاشته و جای خود را در میان سایر صنایع باز کرده است.

محصولاتی که زایده هنر ارغوان بافی است دارای مقاومت بالایی است و با شستشوی آنها به وسیله آب و شوینده های معمولی آسیبی نمی بیند. تنها چیزی که می تواند به آن ها صدمه بزند رطوبت مداوم و آتش است که باعث از بی رفتن آن ها می شود.

 

مراحل ساخت سبد با چوب ارغوان
هنر ارغوان بافی